KHÁNH HÒA, SỨC BẬT TRONG KỶ NGUYÊN VƯƠN MÌNH

ThS. Võ Anh Tài

Một không gian phát triển mới sau sáp nhập

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, tỉnh Khánh Hòa mới có diện tích đất liền 8.706,75 km², tổ chức thành 65 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 48 xã, 16 phường và 01 đặc khu Trường Sa. Phạm vi quy hoạch bao trùm cả phần đất liền và không gian biển, tích hợp địa bàn tỉnh Ninh Thuận cũ (thuộc tỉnh Khánh Hòa sau sáp nhập 2025) vào một thực thể kinh tế thống nhất.

Việc hợp nhất tạo ra một dải ven biển dài liền mạch, nối ba vịnh nước sâu Vân Phong - Nha Trang - Cam Ranh với vùng duyên hải phía Nam quanh Phan Rang và Cà Ná (thuộc tỉnh Khánh Hòa sau sáp nhập 2025). Đây là nền tảng để tỉnh tái cấu trúc không gian kinh tế theo hướng đa cực, thay vì tập trung vào một trung tâm duy nhất.

Quy hoạch định vị Khánh Hòa là cửa ngõ kết nối vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên với các tuyến hàng hải quốc gia và quốc tế, hình thành không gian liên kết “Biển - Cao nguyên” lấy trục Nha Trang - Đà Lạt làm hạt nhân để phát triển hành lang du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và logistics nông sản giá trị cao.

Mục tiêu 2030: tăng trưởng hai con số, đô thị hóa 70%

Quy hoạch đặt tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân thời kỳ 2026 - 2030 đạt 11 - 12%/năm. Trong đó, công nghiệp - xây dựng tăng 15,4%/năm, dịch vụ tăng 10,3%/năm, nông - lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,17%/năm.

Cơ cấu kinh tế đến năm 2030 chuyển dịch về phía công nghiệp và dịch vụ: công nghiệp - xây dựng chiếm 45%, dịch vụ 40,5%, nông - lâm nghiệp và thủy sản còn 8,5%, thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm 6%. GRDP bình quân đầu người tăng 14%/năm; tỷ trọng kinh tế số trong GRDP đạt 35%; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%.

Hai chỉ tiêu có ý nghĩa trực tiếp với nhà đầu tư là tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 1.050 nghìn tỷ đồng cho cả thời kỳ, gấp 2,1 lần giai đoạn 2021 - 2025, và tỷ lệ đô thị hóa đạt 70% vào năm 2030. Quy mô vốn này phản ánh dư địa hấp thụ đầu tư mà bản quy hoạch dự kiến mở ra.

Về xã hội, chỉ số phát triển con người (HDI) phấn đấu đạt khoảng 0,8; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 90%; mật độ giường bệnh đạt 40 giường/10.000 dân; mật độ bác sĩ đạt 14 bác sĩ/10.000 dân. Tỷ lệ che phủ rừng giữ ở mức 47%.

Sáu lĩnh vực tăng trưởng làm trục thu hút vốn

Bản quy hoạch xác định sáu lĩnh vực tăng trưởng dựa trên lợi thế so sánh của tỉnh. Đây cũng là sáu nhóm ngành mà chính sách thu hút đầu tư sẽ tập trung.

Thứ nhất, du lịch và cuộc sống chất lượng, định vị Khánh Hòa là điểm đến ven biển cao cấp cho du khách và cư dân lưu trú dài ngày. Thứ hai, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo (AI), với hạ tầng trung tâm dữ liệu và dịch vụ kỹ thuật số. Thứ ba, sản xuất công nghệ hàng hải, thúc đẩy công nghệ hàng hải lưỡng dụng và dịch vụ hàng hải giải trí. Thứ tư, hệ thống năng lượng mới, kết hợp điện mặt trời, điện gió và điện hạt nhân. Thứ năm, chế biến giá trị cao đối với sản phẩm sinh học biển và nông sản. Thứ sáu, hạ tầng và kết nối chiến lược, xây dựng hệ thống giao thông - logistics - đô thị tích hợp.

Cấu trúc không gian được tổ chức theo mô hình “01 tầm nhìn chung, 02 trục kết nối, 03 cực tăng trưởng, 04 trụ cột động lực”, phân thành 05 vùng động lực. Cực phía Bắc lấy khu vực vịnh Vân Phong làm động lực công nghiệp và logistics biển quy mô lớn. Cực trung tâm gồm vùng đô thị Nha Trang và khu vực Cam Lâm - Cam Ranh, giữ vai trò hành chính, dịch vụ, tri thức và điều phối nguồn lực. Cực phía Nam tập hợp vùng đô thị Phan Rang và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là không gian du lịch, năng lượng sạch, công nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo.

Khu kinh tế Vân Phong và hướng tới đặc khu

Khu kinh tế Vân Phong tiếp tục là hạt nhân thu hút đầu tư của cực phía Bắc. Quy hoạch định hướng mở rộng phạm vi Khu kinh tế về phía Tây tại khu vực các xã Bắc Ninh Hòa, Hòa Trí, Tân Định, Tây Ninh Hòa; phát triển cảng cạn, trung tâm logistics và khu thương mại tự do theo Đề án thành lập Khu thương mại tự do tỉnh Khánh Hòa khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Định hướng dài hạn là từng bước hoàn thiện điều kiện để Khu kinh tế Vân Phong phát triển theo mô hình đặc khu kinh tế, với cơ chế, chính sách vượt trội, có tính cạnh tranh quốc tế. Cảng biển Vân Phong được quy hoạch phát triển thành cảng trung chuyển quốc tế, gắn với cảng hàng không Vân Phong và hệ thống khu công nghiệp phụ cận.

Ở phía Nam, quy hoạch định hướng hình thành Khu kinh tế ven biển phía Nam, làm động lực tăng trưởng mới. Hướng thu hút đầu tư gồm cảng nước sâu và logistics, các ngành năng lượng (LNG, điện gió trên bờ và ngoài khơi), công nghiệp nặng gắn với cung cấp năng lượng và tiếp cận cảng. Quỹ đất cho hai dự án điện hạt nhân chiến lược quốc gia tại Phước Dinh và Vĩnh Hải (thuộc tỉnh Khánh Hòa sau sáp nhập 2025) được bảo vệ nghiêm ngặt, song hành với Trung tâm dịch vụ năng lượng tái tạo tại xã Thuận Nam.

Các đột phá và cơ chế huy động vốn

Quy hoạch xác định các đột phá phát triển làm nền cho dòng vốn. Trọng tâm là đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển đồng bộ hạ tầng chiến lược với ưu tiên các dự án xúc tác có tính liên kết liên vùng, liên ngành; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho các ngành mũi nhọn như điện hạt nhân, công nghệ hàng hải, AI, năng lượng sạch.

Đáng chú ý với nhà đầu tư là định hướng giải quyết dứt điểm các dự án kéo dài, chậm tiến độ thông qua rà soát, phân loại và tháo gỡ vướng mắc pháp lý, đất đai, đầu tư, trên nguyên tắc không hợp thức hóa sai phạm. Đây là tín hiệu về môi trường đầu tư minh bạch hơn.

Về nguồn lực, quy hoạch xác định vốn đầu tư công giữ vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt và kích hoạt các nguồn lực xã hội, tập trung cho hạ tầng kỹ thuật khung. Tỉnh đẩy mạnh hợp tác công tư (PPP), đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, và khai thác giá trị tăng thêm từ đất đai gắn với phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Những dự án ưu tiên gọi vốn

Phụ lục danh mục dự án ưu tiên đầu tư kèm theo Quyết định 2279/QĐ-UBND liệt kê các dự án trọng điểm trên nhiều lĩnh vực. Đây là cơ sở để nhà đầu tư xác định cơ hội tham gia.

Về giao thông, các dự án chiến lược gồm cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột (CT.24), cao tốc Nha Trang (Khánh Hòa) - Đà Lạt (Lâm Đồng), đường sắt tốc độ cao đoạn Thành phố Hồ Chí Minh - Nha Trang, nâng cấp mở rộng Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh, Cảng hàng không Vân Phong và Cảng hàng không Thành Sơn. Hệ thống cảng biển định hướng phát triển khu bến Vân Phong thành cảng trung chuyển quốc tế, khu bến Cà Ná và Ninh Chử thành cảng tổng hợp quốc gia, đầu mối khu vực loại I.

Về hạ tầng công nghiệp, danh mục nêu rõ quy mô từng khu: Khu công nghiệp Ninh Xuân (1.000 ha), Khu công nghiệp Cà Ná giai đoạn 1 (378 ha) và giai đoạn 2 (449 ha), Khu công nghiệp Nam Cam Ranh (352 ha), Khu công nghiệp Ninh Diêm 3 (290 ha), Khu công nghiệp Dốc Đá Trắng (288 ha), Khu công nghiệp Ninh Diêm 1 (250 ha) và Ninh Diêm 2 (215 ha).

Về đô thị, các dự án quy mô lớn gồm Khu đô thị mới Cam Lâm (10.365 ha), Khu đô thị mới cao cấp Tu Bông (2.579,23 ha), Khu đô thị đa năng cao cấp Đầm Môn (1.440,29 ha), Khu đô thị ven vịnh Cam Ranh (1.254 ha) và Khu đô thị hỗn hợp thành phố Nha Trang (227 ha).

Về công nghiệp, năng lượng và hạ tầng kỹ thuật, danh mục gồm phát triển hạ tầng phục vụ Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 (thuộc tỉnh Khánh Hòa sau sáp nhập 2025); các dự án năng lượng theo quy hoạch (điện gió, điện mặt trời, LNG, thủy điện tích năng, hạt nhân); Trung tâm công nghiệp xanh - Net Zero; Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng. Về thương mại - dịch vụ, danh mục có thành lập khu thương mại tự do, Trung tâm logistics Vân Phong và Trung tâm logistics Cà Ná.

Nhóm dự án công nghệ và hạ tầng số gồm Nền tảng hạ tầng số tỉnh Khánh Hòa (điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, nền tảng IoT), Công viên đổi mới sáng tạo và Trung tâm nghiên cứu Quốc gia về công nghệ đại dương. Về du lịch, danh mục ưu tiên phát triển khu du lịch Vân Phong và khu du lịch Ninh Chử thành khu du lịch quốc gia.

Theo ghi chú của quy hoạch, tên, vị trí, quy mô, diện tích, tổng mức đầu tư và nguồn vốn của các dự án sẽ được xác định cụ thể trong giai đoạn lập và trình duyệt dự án đầu tư, tùy khả năng cân đối và huy động nguồn lực từng giai đoạn.

Tầm nhìn 2050 và yêu cầu thực thi

Đến năm 2050, quy hoạch hướng Khánh Hòa trở thành một trung tâm kinh tế biển lớn của cả nước, đô thị thông minh, ngang tầm khu vực châu Á, vận hành chủ yếu theo phương thức kinh tế số, xã hội số, và đi đầu trong thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Khoảng cách giữa mục tiêu trên giấy và kết quả thực địa phụ thuộc vào năng lực thực thi: tiến độ giải phóng mặt bằng cho đường sắt tốc độ cao và các tuyến cao tốc, tiến độ pháp lý của Đề án khu thương mại tự do, và khả năng huy động vốn ngoài ngân sách qua PPP. Với danh mục dự án và khung chỉ tiêu đã được xác lập, Quyết định 2279/QĐ-UBND tạo cơ sở pháp lý để Khánh Hòa chuyển lợi thế so sánh thành lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.